Protesila Shpirtmadhi

Nga Eden Babani

1

Lundrat e lehta i afrohen Trojës.

Pas, horizonti nxin.

Koha nxiton t’i ikë kohës,

vala dot valën s’e arrin.

 

Siç i nget era retë e zemëruara

dhe herë i mbledh e herë i arratis,

ashtu vrulle mendimesh vrunduj-vrunduj

pas lundrave zvarriten

të rënda, të ngarkuara, të zeza pis.

 

2

Në tempuj heshtja u ndeh si tis i lehtë.

Orakujt u qetësuan.

Ndërsa ende në mure të tymosur

ndihet aroma e mëzetërve të pjekur

që zotëve kurbane ua taksën falltarë të trullosur,

thashethemnaja si ortek

botën e ëndrrave gropos.

Një tjetër botë të trazuar,

mbarsur me ndjenja ndjellakeqe,

mbi lundra zulmëtare dhe mbi pullaze të trishtuar

e shpalos.

 

Zëdhënësit orakuj

së fundmi kanë shpallur vendimin e Olimpit:

Të parit ndër ata që do të turret për në Trojë,

një heshtë, a shpatë, a kushedi se çfarë

pa një, pa dy,

jetën do t’ia shkurtojë…

 

3

Reja e rëndë

ngadalë po zbret mbi lundra.

Vellon e saj të dendur

mbi gjindtë e kredhur në vetvete po e ndeh,

mbi ata gjind të shkrehur, të përgjumur, të sfilitur

nga lodhja që sjell rruga.

 

Prani e saj e zezë

përmbi atë shqetësim tinëzar

trazirën e mendimeve turbullon.

Aty i ndjek, në qindra grimca i grimcon,

aty sërish në një të vetme i bashkon.

 

4

Në atë dialog të gjatë

që orakujt këmbyen me Olimpin,

të ketë pasur vallë edhe debat?

Apo vendimi qe i prerë?

 

Cili nga vdekatarët

në listë të ish vënë?

E patën ditur vallë edhe falltarët

apo secilit vdekatar

në dorë zgjedhja i qe lënë?

 

5

Kancelaritë heshtin.

Sekreti është i madh,

thashethemnaja fryhet, fryhet…

 

E pritshmja,

posi kalliri i pjekur në qershor,

shkërmoqet sa ta prekësh.

Në shpirtra s’ mbetet tjetër

veç zbrazësi e ankth…

 

Po fundja luftë do të jetë,

zezonë gjithandej.

Pse pra çdokujt që do përleshet në betejë,

pjesën e vet të vdekjes, atë çka i takon,

në qafë mos ia ketë varur fati,

si nëna foshnjës i var një medaljon?

 

 

II

1

S’ di ç’ ditë e javës ka pas qenë,

– e enjte, e diel a e hënë, –

kur more turrin për në Trojë.

 

Por mund të ishte dhe e martë,

madje dhe data dhjetë,

e muaji korrik,

e moti mjaft i nxehtë…

 

Çdo shekull mund të kish qëlluar,

Madje dhe i njëzeti.

Çdo vit i këtij shekulli.

Pse jo i nëntëdhjeti? 2

Pse jo nëntë e nëntorit 3

a ditë e ftohtë shkurti, 4

tek hiqej zvarrë në Tiranë

statuja e diktatorit?…

2

Pafund ranishta

u hap përpara teje gjerë e gjatë.

E lagësht ish

e trupi ndoshta t’u përqeth.

Por mund të kishe shkelur edhe përmbi asfalt të thatë,

edhe një mur me kangjella të kapërceje,

siç kapërceve ndoshta ndonjë ledh 5.

 

3

Diçka çeliku a tunxhi mes përmes ta preu jetën

dhe re pa frymë nën britma e potere lufte.

Kjo ish dëshirë e zotave.

 

Porse dëshira e tyre s’ njeh kufi…

Për ty ata një tjetër vdekje mund të kishin taksur,

tjetër skenar,

madje tjetër regji…

 

Jo mbi ranishtën e bregdetit,

ku kreshta e dallgës zbardhëllon nga shkuma,

por mbi një shesh përpara Komitetit 6,

me zgavra plagësh prapa shpine,

hapur për lemeri nga ca tinëzarë plumba…

 

III

1

Pas detit me tallaze

që tund e tollovit,

kur Poseidoni i ndezur

çdo gjë do të gëlltitë,

 

ç’ ndjeve kur shkele tokën,

atë taban të ngjeshur?

Kur pe përpara Trojën,

ç’ ta bëri zemrën hekur?

 

Si vallë t’u ndez flaka

për nën parzmor-çelikun?

Mos t’u kujtua Fylaka

kur pe përballë armikun?

 

Fylaka ishte larg,

ju ndante deti i gjerë.

Vegimet fare pranë,

ju lidhnin tokë e rërë.

 

Matanë, përtej detit,

braktise Laodamën 7.

E dije vallë ç’ bënte

që të shteronte amën?

 

Gdhendte e gdhendte,

teksa priste mandatën,

veç që të shtynte ditën,

veç që të shtynte natën.

 

I theu pastaj të gjitha

se s’ gjeti ngushëllim

dhe kur mësoi mandatën

u ngjit në amshim.

 

Pa mbetët ti në Trojë,

ajo në Thesali.

Të dy, si dy fosile,

ju mbajti dheu në gji,

 

që kohët t’ ju rimerrnin,

t ’ju shihnin dielli e hëna,

që t’ ju kujtonte bota

në mite, në gojëdhëna.

 

Gojëdhëna të shtegtonte

mbi male e mbi dete.

E kishte taksur Troja

refren për kontinente.

 

Dhe prapë ju pa bota,

dhjetori e korriku,

dhe Shkodra, dhe Kavaja,

më parë Kaçaniku.

 

IV

1

Po shpopullohen kreshtat e Olimpit.

Zotat e panë të udhës t’i lënë majat mjegullore,

të bien poshtë për fushore.

Tashmë planeti nuk është aq i madh

sa të mos shihet përmes shtëllungave të mjegullës.

Pse pra më pranë vdekatarëve të mos jenë

dhe shëmbëlltyrë më njerëzore të mos kenë?…

 

2

Tashmë edhe mbi tempujt hijerëndë

koha po hedh trishtimin e harresës.

Sikundër ujërat varen tatëpjetë

duke braktisur majat me dëborë,

– që rrjedha e tyre më e qetë

të jetë poshtë, për fushore –

ashtu orakujt po braktisin prore

tempujt e zymtë.

Nuk ka përse t’u truajnë më zotëve kurbane

e përmes tymit kundërmues me ta të kuvendojnë.

Dëshira e zotave sakaq sot fluturon

me një teleks, një faks ose një telefon…

 

3

…Por le të mblidhen gjithë orakujt bashkë,

të rinj edhe të lashtë,

të shtiren e të çirren,

të gjithë le të flasin me një gojë,

të thonë e të stërthonë,

ç’të duan le të parashikojnë…

Mbi këtë truall të vogël e të madh,

pëllëmbë për pëllëmbë

ke shkelur e do shkelësh ti,

Protesila Shpirtmadh,

Gjithmonë.

Gjithmonë…

 

Tiranë, 1990 – 1991

_____________________________________

 

1) Sipas mitologjisë greke, Protesilau nga Fylaka ishte udhëheqësi i fiseve të Thesalisë në Luftën e Trojës. Gjithnjë sipas mitologjisë, orakulli kishte parashikuar se ai që do të shkelte i pari në tokën trojane, do të vritej. I ndërgjegjshëm për vdekjen e sigurtë, Protesilau zbriti i pari nga anijet dhe u vra sakaq.

 

2) Më 10 korrik 1990, si pasojë e ngjarjeve që po ndodhnin në Kavajë qysh nga marsi i atij viti, u vra Josif Buda, Dëshmor i Demokracisë.

 

3) Rënia e Murit të Berlinit më 9 nëntor 1989 i hapi rrugë shthurjes së sistemeve komuniste në Europën Lindore.

 

4) Më 20 shkurt 1991, populli i Tiranës rrëzoi shtatoren e Enver Hoxhës.

 

5) Më 2 korrik 1990, populli vërshoi drejt dyerve, kangjellave dhe mureve të ambasadave në Tiranë.

 

6) Më 2 prill 1991, teksa zhvillohej një protestë përpara Komitetit të Partisë në Shkodër, u vranë pas krahësh Arben Broci, Bujar Bishanaku,  Besnik Ceka e Nazmi Kryeziu. Urdhërdhënësi, nuk është dënuar sot e kësaj dite. Përkundrazi…

 

7) Laodame, e cila përmendej për bukurinë e saj të rrallë, ishte gruaja e Protesilaut. Sipas mitologjisë, e shtynte kohën duke gdhendur portretin e të shoqit. Sapo mori lajmin për vdekjen e Protesilaut, i theu të gjitha dhe, në kulmin e dëshpërimit, i dha fund jetës.